МХО, ЙӘШТӘР, ИРЕКМӘНДӘР, МИГРАНТТАР...

– Стәрлетамаҡта ҡасан Йәштәр йорто барлыҡҡа киләсәк?

– Йәштәр өсөн Артем урамы, 27 адресы буйынса 600 квадрат метр майҙанда бина һайлана. Смета төҙөлә һәм дәүләт экспертизаһының ыңғай һығымтаһы алына. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республиканан финанслау мәсьәләһе әлегә хәл ителмәгән: средстволарҙың күп өлөшө махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларҙың ғаиләләренә ярҙам итеүгә йүнәлтелә. Беҙ Социаль-маҡсатлы программалар фонды  менән хәлде өйрәнәбеҙ, республика Йәштәр йорто кәрәклеген белә.

– Былтыр Йәмәғәт палатаһы үҫмерҙәрҙең йәйге эш мәшғүллегенә арналған “түңәрәк өҫтәл” үткәрҙе: беҙ уҡыусыларҙың эшләргә теләүен беләбеҙ, әммә улар – мутлашыусыларҙың ҡорбаны булыуы ихтимал. Ҡалабыҙҙа үҫмерҙәрҙе эшкә урынлаштырыу мәсьәләһе нисек тормошҡа ашырыла?

– Мәшғүллек үҙәге менән берлектә ҡала 14-18 йәшлек үҫмерҙәрҙең хеҙмәт мәшғүллеген финанслай: йыл һайын 700-1200 бала ҡаланы төҙөкләндереү менән шөғөлләнә. Быйыл хакимиәт башлығы инициативаһы буйынса 113 бала юл төҙөкләндереү идаралығында  эшләне һәм лайыҡлы эш хаҡы алды. Был ыңғай тәжрибәне  киләһе йәйҙә лә дауам итәсәкбеҙ.

– Йәштәр бик күп төрлө. Йәштәрҙе ҡалала ҡыҙыҡлы эштәр менән нисек тәьмин итергә?

– Ысынлап та, зумерҙар быуынын бер идея менән мауыҡтырыу мөмкин түгел: ул бик ныҡ айырыла. Ошоноң нигеҙендә беҙ йәштәр сәйәсәтен төҙөйбөҙ: балалар өсөн алты өҫтәмә белем биреү учреждениеһы һәм спорт мәктәптәре эшләй. Йәштәр сәйәсәте бүлеге йәштәр үҙ мәнфәғәттәре буйынса йәлеп ителәсәк ваҡиғалар календарын төҙөнө. Мәҫәлән, “Сауҙагәр 2.0” фестивалендә “Артҡы ихата” ойошторолдо. Йәштәр был арауыҡты үҙҙәре биҙәне һәм ижади нигеҙләне. Ә Йәштәр көнө  айырыуса сағыу һәм ҡыҙыҡлы булды.

– Уҡыу йорттарын тамамлаусылар ҡайҙа эшкә урынлаша.?

– Ҡалабыҙҙың ике юғары уҡыу йортонда һәм туғыҙ колледжында 20 меңгә яҡын студент уҡый. Абитуриенттар һәм һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар Стәрлетамаҡта ҡалһын өсөн күп кенә предприятиелар улар һәм балалар  маҡсатлы уҡыу буйынса  килешеү төҙөй. “БСК”, “СНХЗ”, “Станкостроение”, “АСТ” – тап шундайҙарҙан: стипендия түләй, түләүле практикаға ала. Был тәжрибә уңышлы, уны үҫтерергә кәрәк. Бөгөн Стәрлетамаҡта эшсе ҡулдар кәрәк: токарҙар, слесарҙар, шулай уҡ табиптарға мохтажбыҙ.

– Күп кенә йәштәр борсолоу һәм депрессия хәлендә. Уларға кем ярҙам итә ала?

– Эйе, донъялағы ҡатмарлы хәл йыш ҡына киләсәктең дә борсоулы образын тыуҙыра. Беҙ, беренсенән, балаларҙы файҙалы эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүҙе ойошторорға, икенсенән, психологик ярҙам күрһәтергә тырышабыҙ: улар уны белем биреү учреждениеларында ала ала (һәр береһендә психолог һәм социаль педагог бар). Шулай уҡ яңы заманса йыһазландырылған  республика психологик ярҙам үҙәге хәҙер балалар һәм йәштәр өсөн Ҡара Диңгеҙ урамы, 10 адресы буйынса урынлашҡан. Коммерция булмаған үҙәк ҡалаға көслө ярҙам күрһәтә: “Таҙа аҡыл балҡышы” кеүек йәки үҙәктәр үҫеше тотҡарланған, аутизм спектры боҙолған балалар менән шөғөлләнә. Уларға ҡала түләүһеҙ бина бирҙе, уға меценаттар ярҙам итә.

– Стәрлетамаҡта ирекмәнлек ни тиклем үҫешкән?

– Беҙҙең ҡалала ирекмәнлек әүҙем үҫешә һәм дәүләт тарафынан хуплана. Беҙҙең ирекмәнлек – ул 20 меңдән ашыу кеше. Улар араһында студенттар һәм өлкән йәштәге тәжрибәле “көмөш” ирекмәндәр бар. Әгәр йәштәребеҙ үҙ теләге менән геохимик күнекмәләргә эйә булһа: кешеләр менән уртаҡ тел табыу, үҙҙәрен дөрөҫ позициялаштырыу, командала эшләү, “көмөш” ирекмәндәр ҡиммәтле белемгә һәм тәжрибәгә эйә булып, башҡаларға аңлы рәүештә ярҙам итә, профессиональ рәүештә тип әйтергә мөмкин. Бер генә сара ла ирекмәндәрһеҙ үтмәй. Улар оло йәштәгеләргә һәм мохтаждарға ярҙам итә. Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр араһында студенттар булыуы шатландыра. (Мәҫәлән, Өфө дәүләт нефть техник университеты студенттары һәм башҡалар) экологик өмә менән шөғөлләнә: ағастар ултырта, йылға ярҙарын таҙарта.

– Ҡалала хаҡлы ялға сыҡҡан кешеләр нимә менән шөғөлләнә ала?

– Өлкән йәштәге ҡала халҡы өсөн ял ойошторола: ижади берекмәләр мәҙәниәт һарайҙары эргәһендә, Пионерҙар һарайында, Ветерандар йортонда эшләй.  Күптәр һаулыҡ төркөмдәренә йөрөй. Скандиван йөрөшө менән шөғөлләнәләр. Мәшғүллек үҙәгендә төрлө курстар ойошторолған. “Башҡорт оҙон ғүмерлелеге” программаһы буйынса кешеләр хаҡлы ялда республика буйлап сәйәхәт итә, Абхазияға, Белоруссияға бара. Күптәр хаҡлы ялда эшләй: предприятиелар юғары кимәлдәге белгестәр эшләүен дауам итһен өсөн бар көсөн һала.

– Ҡалала йәшәүсе халыҡтарҙың мәҙәниәте нисек һаҡлана?

– Стәрлетамаҡта 70-кә яҡын милләт вәкиле йәшәй. Карл Маркс урамындағы Халыҡтар дуҫлығы йорто базаһында ете милли үҙәк эшләй. Беҙ уларҙың тел һәм мәҙәниәтте өйрәнеү буйынса башланғыстарын һәм сараларын методик яҡтан яҡлайбыҙ. Телдәр буйынса комиссия әүҙем эшләй, уның төп маҡсаты – туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү. (Шулай уҡ ҡаланың дәүләт телдәрендәге яҙыуҙары дөрөҫ яҙылғанлығын контролдә тота). Бынан тыш диндәр араһында балансты һаҡлау өсөн руханиҙар менән үҙ-ара килешеп эш итәбеҙ, Стәрлетамаҡта бөгөн өс мәсет һәм өс православие ғибәҙәтханаһы эшләй.

– Беҙҙең ҡалала мигранттар һанының артыуына нисек ҡарайһығыҙ?

– Уларҙың бында урынлашыуы закон менән ҡаралған. Күптәре сығыштары менән Үзбәкстандан, Тажикстандан, Төркмәнстандан студент визаһында һәм беҙҙең уҡыу йорттарында уҡый. Хәҙер уларҙың һаны 500-гә яҡын. Улар бюджет урындарын биләмәй, түләүле нигеҙҙә уҡый. Таксиҙа, төҙөлөштә, аҙыҡ-түлек ташыуҙа эшләйҙәр. Беҙ уларҙы дәүләт ҡанундарын, йолаларын үтәргә дәртләндерергә тейешбеҙ.

– Һеҙгә  махсус хәрби операцияла  ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаилә ағзалары ниндәй һорауҙар менән мөрәжәғәт итә?

– Был эштең иң бай йүнәлеше: кемгәлер физик ярҙам кәрәк, кемгәлер документтар яһау ярҙамы, гуманитар конвойҙар ойоштороу тураһында бик күп мөрәжәғәттәр килә. Һәр квартал һайын ҡала 10 миллион һумлыҡ гуманитар конвой ебәрә. Хәҙер был беҙҙең төп бурыс!

– Уларға ярҙам итергә  теләгән кешеләр ҡайҙа мөрәжәғәт итә ала?

– Ҡала балалар һорауы буйынса гуманитар конвойҙар әҙерләй. Шайморатов урамындағы “Ватан” хәрби-патриотик ойошмаһы базаһында берҙәм үҙәк эшләй. Һәр кем бында адреслы посылка  алып килә ала. Шулай уҡ алғы һыҙыҡтағы балалар өсөн файҙалы нәмә йәки аҡсаны берҙәм иҫәп-хисап иҫәбенә күсерергә була.

– Быйылғы ваҡиғаларҙы ҡала өсөн айырыуса әһәмиәтле тип иҫәпләйһегеҙме?

– Был “СВО-и йортон” (“МХОла ҡатнашыусылар йортон”) асыу, унда махсус хәрби операцияла ҡатнашыусылар һәм уларҙың ғаиләләре комитеты һәм махсус операцияла  ҡатнашыусылар ассоциацияһы урынлашҡан. Әгәр ҙә  махсус хәрби операцияла ҡатнашыусыларға  һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам итеү үҙәгендә белгестәр профессиональ рәүештә ярҙам күрһәтеү менән шөғөлләнһә, бында иһә кешеләр үҙенә туғандаш йән таба алһын өсөн аралашыу, тормош һорауҙарына яуап биреү өсөн йыйыла. МХО-ла ҡатнашыусыларға мемориал асыу мөһим ваҡиға булды. Быйыл бик күп тематик фестивалдәр ойошторолдо, уларҙың маҡсаты-күңел асыу түгел, ә мәғрифәтселек, берләштереү, кәрәкле һәм файҙалы аҙыҡ-түлекте һәм башҡа әйберҙәрҙе пропагандалау ине. Власть менән халыҡ араһында бәйләнеш булдырған матбуғат конференциялары дауамлы булһын, иртәгәһе көнгә ышаныс уятһын.

Римма ҒӘЛИМОВА.

Сергей КРАМСКОВ фотоһы.