+30 °С
Болотло
Хәтер
17 Май 2021, 05:20
“БУЛҺЫН ӨСӨН ТЕЛЕМ, ИЛЕМ, БУЛҺЫН ӨСӨН БАШҠОРТОСТАН!”
Быйыл ҡалабыҙға нигеҙ һалыныуға 255 йыл тула. Ошо уңайҙан уның әҙәби тарихын да ҡыҫҡаса күҙ алдына баҫтырыу яҙыҡ булмаҫ. Стәрлетамаҡ борон-борондан мәҙәниәтте һәм сәнғәтте үҫтереүсе, шул иҫәптән китаптар нәшер итеүҙе ойоштороусы ҡала булған. Ә инде 1984 йылдың август айында Башҡортостан Яҙыусылар идараһы Стәрлетамаҡта яҙыусылар ойошмаһы асырға тигән ҡарар сығара һәм шағир Рауил Ниғмәтуллинды уның етәксеһе итеп тәғәйенләй. 1985 йылдар башында Стәрлетамаҡ ҡалаһында рәсми рәүештә яҙыусылар ойошмаһы эшләй башлай. Бына ошо ҙур эштәрҙең башында тора ла инде Рауил Ниғмәтуллин. Тик уның исеме әҙәбиәт менән генә бәйле түгел, ул ялҡынлы шағир ҙа булды, сәйәсәт эшен дә оҫта алып барҙы, иҡтисадты ла аңланы. Үткән быуаттың 90-сы йылдарында ҡалабыҙҙа рухи күтәрелеш булғанда, был күтәрелештең башында тороусыларҙың береһе – нәҡ ул ине!
Һәр милли усаҡта – уның ҡул йылыһы бар
Рауил Ниғмәтуллин 1941 йылдың 12 майында Ишембай районы Ғүмәр ауылында тыуған. Һигеҙ класты тамамлағас, колхозда эшләй. 1965 йылда зооветеринария техникумын тамамлай, баш зоотехник, партком секретары вазифаларын башҡара. Башҡорт дәүләт университетында белем алып, 1969 йылда Ишембай районының Әхмәр урта мәктәбендә директор булып эшләй. 1973 йылда РСФСР Милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалында – ғилми хеҙмәткәр, 1977 йылда “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналының баш мөхәррире урынбаҫары була. 1979-1984 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт бүлегендә мөхәррир вазифаһын башҡара. Ә 1984 йылдан (юғарыла яҙып үтелгәнсә) Башҡортостан Яҙыусылар союзының Стәрлетамаҡ ойошмаһына яуаплы секретарь итеп һайлана.
1989 йылда Стәрлетамакта башҡорт телендә ҡала гәзитен булдырыуҙы юллай башлай. Шулай итеп, 1990 йылда “Стәрле таңдары” гәзите сыға башлай, аҙаҡ ул “Ашҡаҙар” гәзите тип үҙәртелә.
Рауил Ниғмәтуллин, вазифа йөкмәтелеү менән, башкөллө эшкә сума. Береһенән-береһе ҡыҙыҡлы әҙәби кисәләр, Өфөнән саҡырылған арҙаҡлы яҙыусылар менән осрашыуҙар, мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре булдырыу – Рауил Хөрмәт улының эш һөҙөмтәһе ул. 1988 йылдың көҙөндә Яҙыусылар ойошмаһына әҙәби кәңәшсе итеп Мәскәүҙә Максим Горький исемендәге әҙәбиәт институтын ҡыҙыл дипломға тамамлаған киң ҡарашлы публицист, ҡеүәтле һүҙ оҫтаһы Вил Ғүмәров эшкә саҡырыла. Был вазифаны Рауил Ниғмәтуллин юллай. Рауил ағай Өфөгә күсеп киткәс ойошманы Вил Бәшир улы етәкләй.
Рауил Ниғмәтуллин Стәрлетамаҡта йәшәгән йылдарҙа “Аманат” башҡорт халыҡ үҙәген аса, унан һуң фәҡәт Рауил Хөрмәт улы тырышлығы менән башҡорт драма театры, филармония, милли мәктәптәр һәм кластар, башҡорт балалар баҡсаһы барлыҡҡа килә. Ҡалабыҙҙа Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө башҡорт мәктәбе асылыуы ла туранан-тура уның исеменә бәйле.
Ул Өфөгә кәрәгерәк була
Йөк тартҡан атты күрәләр, шулай итеп, Рауил Хөрмәт улын да Өфөгә саҡырып алалар. Ул 1990 йылда Өфөгә Башҡорт дәүләт педагогия институтына эшкә саҡырыла. 1991 йылдан Башҡорт халыҡ фирҡәһе Үҙәк идара рәйесе вазифаһына тәғәйенләнә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана, башҡорт әҙәбиәте яңыса уҡытыуҙың программа-дәреслектәрен төҙөүсе ғалим да нәҡ ул. “Үҫмер” исемле китаптар серияһы һәм “Әҙәбиәт буйынса кластан тыш эштәр” методик ҡулланмаһы, 50-нән ашыу йырҙар авторы, ялҡынлы оратор булды.
Ижадында - халыҡсанлыҡ көсө
Шағир, ғалим-педагог, башҡорт ижтимағи-мәҙәни мәсьәләләрен хәл итеүгә күп көс һалған әүҙем йәмәғәт эшмәкәре Рауил Ниғмәтуллин уҙған быуаттың 70-се йылдарында яҙыша башлай. Башҡорт әҙәбиәтен ул балалар һәм өлкәндәр өсөн яҙған тиҫтәләгән китабы менән байытты. Күп жанрҙа ижад иткән ул: төп юҫығы шиғырҙар һәм поэмалар булһа ла, поэтик зауығы ҡобайыр, мәҫәл кеүек формаларҙы ла үҙләштергән булған.
Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн “Еңмеш” (1982), “Кемгә ниндәй исем”, “Урман музыканттары”, “Тауҙарҙа таң”, “Япраҡ еле”, “Мөхәббәткә юҡ өҙәрем”, “Аҡ нур”, “Ҡыңғырауҙар”, “Тауҙарыма ҡарап” тигән китаптары сыға. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар ағзаһы була. Ә 1991 йылда уға “Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелә.
Йомғаҡлау урынына
Йылдар үткән һайын халҡым тип янып йәшәгән ҡәләмдәштәребеҙгә – Рауил Ниғмәтуллинға, Вил Ғүмәровҡа, шулай уҡ Ҡәбир Аҡбашевҡа, Зөбәржәт Йәнбирҙинаға хөрмәт хисе, оло ихтирамыбыҙ арта бара. Арабыҙҙа ошондай көслө рухлы шәхестәрҙең юҡлығы һиҙелә, ләкин ижад усағында улар һымаҡ һүрелмәҫ ҡуҙ булып, йәш әҙиптәр балҡыр бер саҡ тигән тойғо ла йәшәй. Рауил Хөрмәт улы Ниғмәтуллин һымаҡ күренекле шағирҙар, күркәм шәхестәр тураһында хәтирәләр беҙҙең йөрәктәрҙә мәңге һаҡлана.
Римма ҒӘЛИМОВА.
ҺИН БИТ, ИЛЕМ!
Наҙлап, наҙлар итеүсем,
Көттөрөүсем, көтөүсем,
Изгелекле һәр эшкә
Һәр саҡ әҙер итеүсем;
Таңдан иртә уятыр,
Ил кәрәген уйлатыр,
Йылы хистәр яралтыр,
Ҡоштай һайрар, һайратыр
Һүҙҙәрҙе һин әйтеүсем!
Тыуған, торған ерҙең дә,
Хәләл түккән тирҙең дә,
Ишектең дә, түрҙең дә,
Ҡатындың да, ирҙең дә
Белдергән һин ҡәҙерен,
Өмөттәрҙе яралтҡан,
Болоттарҙы таратҡан,
Һоҡландырып ҡаратҡан,
Яраттырған, яратҡан
Һин бит, илем, ҡәҙерлем!
ХАҠЛЫҠ БАР…
Халыҡ булған ерҙә
Хаҡлыҡ бар,
Хаҡлыҡ барҙа ысын
Шатлыҡ бар.
Халҡың барҙа - хаҡлыҡ,
Шатлыҡтар
Даулар өсөн атлыҡ,
Атлыҡ, бар!
Хаҡлыҡ юлын быуа
Ваҡлыҡтар,
Һатлыҡтарҙы йыйыған
Һатлыҡтарҙы йыйыған
Сатлыҡтар –
Булмаһаң һин өҫтөн
Шуларҙан –
Инмәй илгә ысын
Шатлыҡтар!
ҠОТҠАР ҮҘЕҢДЕ ҮҘЕҢ
Бөлә бара, башҡортом,
Һыуың, һауаң, ҡош-ҡортоң,
Ерең, телең, быуының.
Торор йортоң – баш йортоң.
Телемең ярты-йорто,
Телең дә ярты-йорто,
Белем дә ярты-йорто,
Илең дә ярты-йорто,
Көнөң дә ярты-йорто,
Ҡалманы ерең ҡото.
Эй. башҡортом, башҡортом!
Һинең заман маңҡорто
Төйәгеңде туҙҙырған,
Тиргән йөрәк сереңде,
Алған һөйгән йәреңде,
Ил бағырҙай иреңде,
Хазинаңды, ереңде –
Ҡалдырған тик гүреңде.
Ҡалған ыуланған ерҙәр,
Һатылған, дүнгән ирҙәр,
Илде бөлдөрөр сирҙәр,
Ил бәҫен боҙор керҙәр.
Нишләнең һуң һин, халҡым?
Һүнергә бит юҡ хаҡың:
Туҡтат һәләкәт яуын,
Йәнеңдә булһа ялҡын!
Һаҡла ҡалған ҡотоңдо,
Халҡың түлен, ил йәмен –
Туҡтат ситкә осоуҙан
Үҙ баҫҡан ереңдәген!
Ҡайтар ҡабат телеңде,
Өләш кәрәк белемде,
Ишәйт булған түлеңде,
Ил ит торған илеңде!
Эй, башҡортом, башҡортом!
Һаҡламаһаң баш йортоң,
Туҡтатмаһаң ул йотто
Емереүсе маңҡортто –
Юҡҡа сығыр башҡортлоҡ,
Һәләкәттән сығырға
Тупла, халҡым, көс-түҙем –
Һин ҡотҡара алаһың
Бары үҙеңде үҙең!
Рауил Ниғмәтуллин.
Шәхесте бергәләп иҫкә алайыҡ
Хөрмәтле милләттәштәр!
18 май 16:00 сәғәттә А.Инан исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте үҙәгендә (Дуҫлыҡ урамы, 37А) шағир, күренекле йәмәғәт эшмәкәре Рауил Ниғмәтуллиндың хәтер кисәһе уҙғарыла.
Шағирҙың, абруйлы шәхестең ҡәләмдәштәрен, бергә эшләгән, халҡым, телем, тыуған ерем тип бергә янып йөрөгөн дуҫтарын, фекерҙәштәрен, уның ижадына битараф булмаған ҡала халҡын сарала көтөп ҡалабыҙ.
Шәхесте бергәләп хәтергә төшөрөп, уның хаҡында йылы иҫтәлектәр менән бүлешеп алайыҡ, дуҫтар!
