ҺУҒЫШТЫҢ ТЕРЕ ШАҺИТТАРЫ

– Был көндө һис онотаһым юҡ, – тип хәтерләй Александр Петрович. Илле йәште уҙған атайым, һыҡтап илаған әсәйемде тынысландырырға тырыша. “Беҙҙең малайҙарҙы шунда уҡ фронтҡа ебәрмәҫтәр, тәүҙә күнекмәгә йәлеп итеп, өйрәтерҙәр”, тине ул. Тап шулай килеп сыға ла.

Уларҙы көнсығышҡа ебәрәләр. Ә беҙгә ҡаршы көнбайышҡа тәжрибәлерәк Алыҫ Көнсығыш яугирҙары менән составтар йүгерә. Бер нисә аҙнанан “малайҙар” Приморье крайының Ворошилов (хәҙерге Уссурийск) ҡалаһында төшөп ҡала.

Ике йыл буйына улар илдең көнсығыш сиктәрен Япония милитаристарынан һаҡлай, улар һәр саҡ провокацияларға ғына түгел, ә ысын һуғышҡа ла әҙер була. Бында, Алыҫ Көнсығышта, Александр Петрович Герасимов фашистик Германияны Еңеү тураһында ишетә. Әммә уларға, Алыҫ Көнсығыш яугирҙары өсөн, барыһы ла яңы ғына башлана. Тиҙҙән ғәскәрҙәр һәм техника менән эшелондар килә башлай. 2-се Алыҫ Көнсығыш фронты яугирҙары яңы ҡеүәтле танктарҙы, зенит туптарын һәм самолеттарҙы ғәжәпләнеп ҡарай.

1945 йылдың 8 авгусында СССР-ҙағы Япон илсеһенә 9 августан Советтар Союзының Япония менән һуғыш хәлендә булыуы тураһында иғлан ителә. Һәм 2-се Алыҫ Көнсығыш фронты Совет-Ҡытай сиген аша сыға.

– Танк десанты батальоны разведчигы булдым, – тип иҫләй башланы өлкән быуын вәкиле. Беҙҙе, автоматсыларҙы, дошман тылына беренсе булып ебәрҙеләр. Самурайҙар менән осрашырға тура килде. Бер ваҡыт ҡул һуғышында япон һалдаты миңә штык менән ташланды. Бер ҡулым менән штык-бысаҡҡа тотондом, усымды һөйәгенә тиклем яраланым. Икенсе алышта контузия алдым. Шул ваҡыттан алып еҫ һиҙеү һәләтемде тулыһынса юғалтым....

Уның һөйләүе буйынса, егеттәрҙе 1946 йылда Кореяға, 38-се параллелгә оҙаталар, ул ошо илде Төньяҡ һәм Көньяҡҡа бүлә. 1950 йылда демобилизациялана. Шул ваҡытта, Корея һуғышы башланғас, Көньяҡ Кореяның баш ҡалаһы Сеул дүрт тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсә, һуғыш 38-се параллель менән тамамлана. Был һуғыш Александр Герасимовты урап үтһә лә, уның өлөшөнә төшәсәк күпкә етдиерәк һынауҙар алда була әле..

Демобилизациянан һуң, “гражданка”ла уҡ, элекке тәжрибәле хәрби хеҙмәткәр булараҡ, уға тағы бер һуғышта ҡатнашырға тура килә. 1954 йылда ул Ырымбур өлкәһенең Тоцк полигонына ядро ҡоралын ҡулланып, тактик күнекмәләргә йәлеп ителә. Унда 50 мең кеше саҡырыла.

– Беҙ Башҡортостандан өс кеше инек, – тип хәтирәләргә бирелде ветеран. – Рәшит күнекмәләрҙән һуң беренсе булып вафат булды. Ә икенсе яҡташым Богдан оҙағыраҡ йәшәне. Миңә бәхет йылмайҙы: гражданлыҡ һөнәре арҡаһында унда радиотелеграфсы булып эшләнем. Телеграфта бойороҡтар ғына баҫып ултырҙым. Күнекмәләр ваҡытында бер тапҡыр ҙа газ ҡаршылығын төшөрмәнем, – тип хәтерләй ул көндәрҙе ветеран.

Яҙмыш уға оҙон ғүмер кисерергә яҙған. Тыныс өлкәлә электрик булып эшләгән Александр Герасимов хәрби наградаға бик күп юбилей ордендары һәм маҡтау грамоталары өҫтәй. Ул – ҡалабыҙҙың почетлы гражданины ла.

Алла бирһә, быйыл йәй һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Александр Петрович Герасимовҡа туҡһан туғыҙ йәш туласаҡ. Ул Еңеүҙең һикһәненсе яҙын ғына түгел, киләһе йылдарҙы ла ҡаршы алыр, тип ышанабыҙ.

#Победа80 #Еңеүяҙы80

Римма ҒӘЛИМОВА. Автор фотоһы.