КҮҢЕЛҺЕҘ ХӘЛДӘН СЫҒЫУ ЮЛДАРЫН БЕРГӘЛӘП ЭҘЛӘНЕЛӘР

Өфө, Шишмә районы, Стәрлетамаҡ һәм “Торатау” геопаркы майҙансыҡтарында уҙған сара илдең 9 төбәгенән йәмәғәтселәрҙе берләштерҙе. Бер өҫтәл артында федераль һәм төбәк йәмәғәт палаталары ағзалары, власть органдары һәм коммерцияға ҡарамаған ойошма вәкилдәре, эксперттар һәм журналистар йыйылды. Ултырышты Рәсәй йәмәғәт палаталары Советы президиумы рәйесе урынбаҫары Игорь Селиванов асты.

Төп тема булып, гражданлыҡ йәмғиәте институттарының балаларҙы Интернет селтәрендәге зарарлы контенттан һаҡлауҙағы ролен тикшереү тора. БР Башлығы хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Данияр Абдрахманов билдәләүенсә, тыйыу саралары менән генә проблеманы хәл итеп булмаясаҡ – власть менән коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың системалы диалогы кәрәк. Президиум ағзаларының Башҡортостанға килеүе – төбәккә ышаныс билдәһе, граждандар йәмғиәте институттарын үҫтереү буйынса системалы эште таныу, ә төбәктәрҙең тәжрибәһе яңы һөҙөмтәле алымдар булдырырға мөмкинлек бирәсәк, тип билдәләне ул.

Сәләмләү һүҙе менән шулай уҡ БР Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Олег Ли сығыш яһаны. Ултырышта ҡатнашыусылар иң яҡшы төбәк тәжрибәләрен тәҡдим итте. Башҡортостанда, мәҫәлән, был “Антитравля” модуле менән “Деймос” программа комплексын индереү. Система интернет киңлеген анализлай, буллингты иҫкәртә һәм видеоаналитика менән интеграция аша мәктәп биналарында потенциаль хоҡуҡ боҙоусыларҙы асыҡлай ала. БР Йәмәғәт палатаһы ҡарамағында 2023 йылда РФ Президентының традицион рухи-әхлаҡи ҡиммәттәрҙе нығытыу тураһындағы 809-сы указының тормошҡа ашырылыуына йәмәғәт контроле өсөн профилле ваҡытлыса эшсе төркөм булдырылды. Радий Хәбировтың ҡушыуы буйынса БР Йәмәғәт палатаһы “Белем” йәмғиәте, БР Йәмәғәт именлеге ведомство-ара Советы һәм БР Мәғариф министрлығы менән берлектә балалар һәм уларҙың ата-әсәләре өсөн һанлы гигиена тураһында күсмә лекциялар үткәрә, тыйыуҙар урынына традицион ҡиммәттәрҙе популярлаштырыуға иҫәп тота. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ынйы Әхмәҙуллина һүҙҙәренсә, төбәк тәүгеләрҙән булып балаларҙы деструктив контенттан һаҡлау проблемаһын киң тикшереүгә күтәрҙе. Диалогҡа властар ғына түгел, ә ата-әсәләр, психологтар, йәмәғәтселәр һәм ижади өлкәләр вәкилдәре лә йәлеп ителә, был йәмғиәттең үҫеп килеүсе быуындың именлеге өсөн бергәләп эш итергә әҙер булыуын раҫлай. Ултырышта шулай уҡ йырҙарҙы деструктив контентҡа баһалау өсөн чек-лист тәҡдим ителә, ул сығыштарҙың һәм материалдарҙың йөкмәткеһен наркотиктар, экстремизм пропагандаһы өсөн тикшерергә мөмкинлек бирә. Бынан алда был документ БР Йәмәғәт палатаһында түңәрәк өҫтәлдә ҡаралды. Хәүефһеҙ интернет лигаһы эксперты Лев Крутов статистика килтерҙе: ойошма мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй уҡыусыларының 89 проценты сит кешеләрҙән хәбәрҙәр ала, ә төп хәүеф булып экстремистик эшмәкәрлеккә йәлеп итеү, “еңел аҡса” тәҡдимдәре һәм уҡыу йорттарына һөжүм итеүгә ынтылыш ҡала. Ҡатнашыусылар электрон йыйынтыҡҡа инәсәк граждандар йәмғиәтен үҫтереү буйынса аныҡ һәм күләмле тәҡдимдәр әҙерләне. Ҡунаҡтар Стәрлетамаҡта креатив индустрияларға ярҙам итеү һәм ЮНЕСКО-ның “Торатау” глобаль геопаркын булдырыу тәжрибәһе менән танышты. Осрашыу йомғаҡтары буйынса Башҡортостан йәмәғәт палаталарының балаларҙың мәғлүмәт хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса комплекслы ҡарарҙарын тормошҡа ашырыу өсөн иң яҡшы тәжрибәләр йыйыу нөктәһенә әүерелде.

Рәсәй йәмәғәт палаталары Советы ултырышында 2026 йылда балалар өсөн көнүҙәк интернет-хәүеф тураһында һөйләнеләр 16 июлдә Өфөлә Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, хәүефһеҙ “Интернет” Лигаһы эксперты, Краснодар крайында Медиаграмоталылыҡ Мәктәбе директоры Лев Крутов 2026 йылда балалар һәм үҫмерҙәр өсөн “Интернетта” төп хәүеф һәм хәүеф тураһында һөйләне: “еңел аҡса” һәм законһыҙ эш тәҡдим итеү, суицидҡа, уҡыу йортона һөжүм итергә маташыу, балаларҙы экстремистик һәм енәйәт ҡылыуға йәлеп итеү террористик характерҙа, мутлашыу.

Спикер күңелһеҙ статистика килтерҙе – уҡыусыларҙың 89 проценты таныш булмаған кешеләрҙән шәхси хәбәрҙәр ала. Ҡорбандар итеп йәш кешеләрҙе һайлайҙар, улар шәхси хәбәрҙәрҙә яҙып, йәштәр тематик төркөмдәрендә хәбәрҙәр һәм видеолар баҫтыра. Тәфтиш комитеты төрлө төбәктәрҙә ошондай факттар буйынса бер нисә енәйәт эшен тикшерә.

Һуңғы 2 йылда мәктәп уҡыусыларының интим фото һәм видео менән мауығыу осраҡтары 53 процентҡа артҡан. Өҫтәүенә, бындай тәҡдимдәр килгән балаларҙың йәше – 9-12 йәшлек балалар. Фото йәки видео ебәргәндән һуң балалар йыш ҡына шантажға дусар була йәки шәхси осрашыуға ныҡышыуға тарый башлай. Үҫмерҙәрҙең 71 проценты ата-әсәләренә был хаҡта һөйләргә ҡурҡа. “Интернет” селтәрендә күңелһеҙ хәлгә юлыҡҡандарҙың 57 проценты уларҙы мыҫҡыллауҙан ҡурҡа, 49 проценты гаджетты тартып алыуҙан йәки интернет менән ҡулланыуҙы тыйыуҙан ҡурҡа, 23 процент – өйҙә бикләнеүҙән йәки дуҫтары менән аралашыуҙы тыйыуҙан ҡурҡа. Хәл ҡатмарлы, әлбиттә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан осрашыуҙа ҡатнашыусылар был күңелһеҙ хәлдән сығыу юлдарын бергәләп эҙләнеләр. ,Шулай уҡ Стәрлетамаҡта традицион һөнәрҙәрҙе һаҡлау һәм креатив индустрияларҙы үҫтереү өлкәһендә бәләкәй эшҡыуарлыҡ объекттарын ҡараны. Илдең төрлө төбәктәренән йәмәғәтселәр делегацияһы өсөн ҡаланың тарихи үҙәге буйлап экскурсия үткәрелә, шул иҫәптән ҡала башлығы гранттары һәм "Громада" акватермаль комплексы ярҙамында Стерео подкасты геройҙары булырға тәҡдим ителә. Стәрлетамаҡта йәмәғәт башланғыстарына арналған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашты. Стәрлетамаҡта йәмәғәт башланғыстарына арналған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар властың һәм йәмәғәтселәрҙең үҙ-ара килешеп эш итеүен тикшерҙе, тәжрибә уртаҡлашты. Сәләмләү һүҙе иенән Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығы Эмиль Шәймәрҙәнов сығыш яһаны, ул властың һәм йәмәғәтселектең үҙ-ара системалы эш итеүенең мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды: "Йәмәғәтселәрҙең эше ихтирам уята. Беҙ Стәрлетамаҡта активистарға ярҙам итеү генә түгел, ә уларҙың үҫеше өсөн шарттар булдырырға тейешбеҙ тип иҫәпләйбеҙ. Көслө граждандар йәмғиәте стратегик ҡарарҙар ҡабул иткәндә - төп партнерыбыҙ. Ҡалала был йүнәлештә сифатлы эш төҙөлгән. Власть менән йәмғиәт араһында ышаныс булғанда, халыҡ тойған реаль һөҙөмтәләр барлыҡҡа килә. Стәрлетамаҡтың күп кенә уңышлы проекттары Сауҙагәр 2.0, инклюзив фестиваль  һәм башҡалар йәмәғәтселәрҙең үҙ инициативаһы арҡаһында барлыҡҡа килгән. Стәрлетамаҡтың йәмәғәт палатаһы эше тураһында доклад менән уның рәйесе Евгения Долгих сығыш яһаны, ул урындағы властарҙың коммерциға  ҡарамаған ойошмаларҙың үҙ-ара килешеп эш итеүе, ошо хеҙмәттәшлек һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән проекттар хаҡында һөйләне. Сарала шулай уҡ Владислав Калачев — Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығының креатив индустрияларҙы үҫтереү мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе, эшҡыуар сығыш яһаны.

- Ижади индустрияла иң мөһиме-ваҡытлыса саралар түгел, ә системалы үҫеш. Дәүләт, ниһайәт, был өлкәгә иғтибар итә, һәм был дөрөҫ, сөнки бында иң юғары өҫтәмә хаҡ. Әммә беҙгә әлегә ауыр: планлы иҡтисадта маркетинг һәм дизайн минималь роль уйнай, ә деталдәргә иғтибарҙы беҙ әле баһаларға күнекмәгәнбеҙ. Әммә йолаларға яңыса ҡарарға тырышабыҙ- сентябрҙә Стәрлетамаҡҡа "Сауҙагәр"фестиваленә килегеҙ. Шулай уҡ беҙҙең ҡалала иҫ киткес архитектура, ҡыҙыҡлы биналар һәм лайыҡлы кешеләр бар, тине ул. РФ йәмәғәт палаталары Советы президиумы рәйесе урынбаҫары Игорь Селиванов бәләкәй ҡалалар һәм муниципалитеттар үҫешендә йәмәғәтселәрҙең роленә иғтибарҙы йүнәлтте:

"Беҙ муниципаль кимәл-30-50 мең кеше йәшәгән бәләкәй берәмектәр тураһында һөйләйбеҙ. Калининградта, өлкә үҙәгендә, 500 меңдән саҡ ҡына кәмерәк, Ә Өфөлә миллиондан ашыу йәшәй. Әммә асылы масштабта түгел. Бәләкәй ҡалаларҙа һәм тораҡ пункттарҙа балалар баҡсалары, спорт майҙансыҡтары, мәҙәни-ял итеү учреждениелары төҙөлөүе, йәштәр өсөн ижади нәмәләр барлыҡҡа килеүе мөһим. Балалар бының өсөн өлкә үҙәгенә бармаһын, ә урында йәшәүҙең матурлығын тапһын өсөн. Һәм бында власть органдары шарттар булдырырға, ә йәмәғәт палаталары ярҙам итергә, граждандар, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар һәм власть араһында күпер булырға тейеш. Мин һәр ваҡыт коллегаларыма әйтәм: йәмәғәтсе — ул тәгәрмәстәргә таяҡтар һалып, конструктив булмаған тәнҡитләүсе түгел. Ул ярҙам итә, кәңәш бирә. Власть органы уларҙы ҡарарға бурыслы, әммә уларға буйһонмаҫҡа хоҡуҡлы, сөнки тап ул яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала. Әммә беҙҙең тәҡдимдәр һәр ваҡыт иҫәпкә алыныуын бик теләйбеҙ.

Шулай итеп Башҡортостанда үткән Рәсәй Федерацияһы Йәмәғәт палатаһының Рәсәй федерацияһы субъекттарының йәмәғәт палаталары менән үҙ-ара эш итеү буйынса Советы президиумының күсмә ултырышы сиктәрендә илдең 9 төбәгенән йәмәғәтселәр гражданлыҡ башланғыстарына ярҙам итеү буйынса Башҡортостан тәжрибәһе менән танышты. Улар Торатау геопаркында булды, унда геопарктың территорияны социаль-иҡтисади үҫтереү, тәбиғәт мираҫын һаҡлауҙа йәмәғәтселектең ҡатнашыуы һәм урындағы берләшмәләрҙең башланғыстарын тормошҡа ашырыу ҡоралы булараҡ эшләү тәжрибәһен өйрәнде,

Римма ҒӘЛИМОВА.

Фотолар: ҡала хакимиәте һәм йәмәғәтселек палатаһының матбуғат хеҙмәте бүлегенән алынды.