"Мин әсәйем менән икәүҙән-икәү генә үҫкән ҡыҙмын. Урта мәктәпте алтын миҙалға тамамланым, бер ҡыйынлыҡһыҙ юғары уҡыу йортона индем.
Әсәйем миңә ҙур өмөттәр бағлай, яҡшы урынға эшкә урынлашыр, уңышлы кейәүгә сығып, аҡыллы балалар үҫтерерҙәр, тип. Тик хыялының икенсе өлөшөн һис тә тормошҡа ашырып булмай әлегәсә. Уҡыу яғынан бәхет бар, зиһенем асыҡ, тырышлығым етерлек, һәр саҡ уҡытыусыларҙың маҡтаулы уҡыусыһы, студенты булып йөрөнөм. Ошоға тиклем, үҙем оҡшатһам да, артымдан йүгереүселәр булһа ла, бер егет менән дә йөрөп ҡарағаным булманы. Аҡыл кергән һайын шуны аңланым: мин бөтөнләй улар халҡы менән мөнәсәбәт ҡорорға ҡурҡам икән, береһенә лә ышанмайым. Үҙем танышмағас, кемде генә димләмәнеләр, араларында бик лайыҡлылары, күңелгә ятҡандары бар ине.
Был хәлгә үҙемдән бигерәк әсәйем нығыраҡ ҡайғыра: "Мин ирһеҙ ҡартайҙым, ниңә һаман һуҙаһыңдыр, ғүмерлеккә яңғыҙ ҡалырға уйлайһыңмы?" – тип көн дә "тормош ҡорорға теләмәгән" ҡыҙын эшкәртергә онотмай. Аңламай ул минең ир затынан уттан ҡурҡҡан һымаҡ ҡурҡыуымды, был турала белмәүе яҡшыраҡ, былай ҙа күпте күргән бит ул, хәҙер минең өсөн дә борсолмаһын тим.
...Аптырағандан йәшертен генә психологка яҙылдым. Беренсе килгәндә үк ул: "Һеҙҙең бөтә кәмселек-етешһеҙлегегеҙ, үҙ-үҙегеҙҙән ҡәнәғәтһеҙлегегеҙ, тормошҡа ашмаған хыялдарығыҙ — бала сағығыҙҙың сағылышы, шул ваҡытта яҙмышығыҙға тәьҫир итерлек ниндәйҙер ваҡиға булған, әйҙә, иҫегеҙгә төшөрөп алайыҡ", – тине. Үҙем иҫләгәнсә, барыһын да ҡыҫҡаса һөйләп бирҙем: әсәйем яҡшы, өлгөлө булды, минең өсөн барыһын да эшләне, аҙаҡ кәңәшсемә әүерелде, атайым миңә ете йәш булғанда ташлап сығып китте... Психолог атайым менән әсәйем араһындағы мөнәсәбәт тураһында һораша башланы. Уның бында ни ҡатнашы бар һуң тип ғәжәпләнеп, яйлап иҫкә төшөрә башланым. Атайым бергә йәшәгән ваҡытты аҙ-маҙ иҫләйем мин. Ул аҙ һүҙле, йомшаҡ күңелле һымаҡ хәтерҙә ҡалған. Әсәйемдең уны гел ишек төбөндәге диванға айырым һалыуын, ашағанда һәр ваҡыт "шапылдама!" тип иҫкәртеүен, килеп инһә, "бысраҡ кейемдәрең менән үтмә!" тип ҡысҡырыуын яйлап хәтергә төшөрөргә мәжбүр итте белгес. Тимәк, әсәйең атайыңды яратмаған, уны ғаиләлә ҡалдырырға үҙе теләмәгән тигән һығымта яһаны ул.
Мин ярһып киреһен иҫбатларға тырыштым, һуң атайым ташлап киткән бит! Уны шул тиклем ныҡ һағына торғайным тәүҙә, ҡасан ҡайта тип көн дә мыжый торғас, әсәй, уға һин дә, мин дә кәрәк түгел, ана теге арғы яҡ Мөршиҙәне яҡын күреп, шунда йәшәргә китте, хәҙер уның балаларына атай, тип киҫә генә яуап биргәндән һуң, башҡаса ул турала ауыҙымды ла асманым. Атайыма хыянаты өсөн ныҡ рәнйенем, урамда осрағанында һөйләшергә килһә, ҡырт боролоп ҡаса инем, аҙаҡ ҙурая килә бөтөнләй уға ҡарата күңелем ҡатты, хатта күрә алмаҫ дәрәжәгә еттем. Өләсәйем һөйләүенсә, әсәйем "уларға ауылда йәшәргә хут бирмәгән", ҡайҙалыр күсенеп киткәндәр. Шунан аҙаҡ бөтөнләй атайҙы күргәнем булманы. Уйламаным түгел, ул күңел төбөндә үҙен һәр саҡ һиҙҙереп һыҙлап торған яра кеүек ине. Ә шулай ҙа һорашыусылар булһа, нәфрәт менән "Минең атайым юҡ!" тип яуаплар булдым.
Бер нисә көн йөрөгәндән һуң ошоларҙы "һығып" алды минән психолог һәм көтөлмәгәнсә һығымта яһаны: "Атайыңа булған үпкә, нәфрәт, рәнйеү һине бәйләп тота, шул сәбәп ир затынан биҙҙерә, ҡурҡыта ла. Әгәр ҙә атайыңды асыҡтан-асыҡ ғәфү итмәһәң, ул көсәйеп, күңел ауырыуына әүерелергә мөмкин". Әсәйемә, берҙән-бер балаһына хыянат иткән кешене нисек ярлыҡарға була һуң, тип эстән ярһыуым, күрәһең, йөҙөмә бәреп сыҡҡандыр: "Хәтерләүеңсә, әсәйең атайыңа түҙеп торғоһоҙ шарттар тыуҙырған, бындай мөнәсәбәткә риза булмай ул сығып киткән. Сығып китеүе һине яратмауҙан түгел, ә үҙен ихтирам итеүҙән. Һине лә күрергә килгән, үҙең осрашыуҙан ҡасҡанһың, ярҙамдан өҙмәгән тип тә һөйләнең, тимәк, ул бер ҙә насар кеше түгел, тик әсәйең менән уртаҡ тел тапмаған ғына. Һиңә уны табырға, һөйләшергә, үпкәләреңде белдерергә, үҙен дә тыңларға, аҙаҡ ғәфү итергә кәрәк, шунһыҙ тынғы тапмаҫһың", тип тә өҫтәне күңел сире табибы.
Әсәйем миңә ҙур өмөттәр бағлай, яҡшы урынға эшкә урынлашыр, уңышлы кейәүгә сығып, аҡыллы балалар үҫтерерҙәр, тип. Тик хыялының икенсе өлөшөн һис тә тормошҡа ашырып булмай әлегәсә. Уҡыу яғынан бәхет бар, зиһенем асыҡ, тырышлығым етерлек, һәр саҡ уҡытыусыларҙың маҡтаулы уҡыусыһы, студенты булып йөрөнөм. Ошоға тиклем, үҙем оҡшатһам да, артымдан йүгереүселәр булһа ла, бер егет менән дә йөрөп ҡарағаным булманы. Аҡыл кергән һайын шуны аңланым: мин бөтөнләй улар халҡы менән мөнәсәбәт ҡорорға ҡурҡам икән, береһенә лә ышанмайым. Үҙем танышмағас, кемде генә димләмәнеләр, араларында бик лайыҡлылары, күңелгә ятҡандары бар ине.
Был хәлгә үҙемдән бигерәк әсәйем нығыраҡ ҡайғыра: "Мин ирһеҙ ҡартайҙым, ниңә һаман һуҙаһыңдыр, ғүмерлеккә яңғыҙ ҡалырға уйлайһыңмы?" – тип көн дә "тормош ҡорорға теләмәгән" ҡыҙын эшкәртергә онотмай. Аңламай ул минең ир затынан уттан ҡурҡҡан һымаҡ ҡурҡыуымды, был турала белмәүе яҡшыраҡ, былай ҙа күпте күргән бит ул, хәҙер минең өсөн дә борсолмаһын тим.
...Аптырағандан йәшертен генә психологка яҙылдым. Беренсе килгәндә үк ул: "Һеҙҙең бөтә кәмселек-етешһеҙлегегеҙ, үҙ-үҙегеҙҙән ҡәнәғәтһеҙлегегеҙ, тормошҡа ашмаған хыялдарығыҙ — бала сағығыҙҙың сағылышы, шул ваҡытта яҙмышығыҙға тәьҫир итерлек ниндәйҙер ваҡиға булған, әйҙә, иҫегеҙгә төшөрөп алайыҡ", – тине. Үҙем иҫләгәнсә, барыһын да ҡыҫҡаса һөйләп бирҙем: әсәйем яҡшы, өлгөлө булды, минең өсөн барыһын да эшләне, аҙаҡ кәңәшсемә әүерелде, атайым миңә ете йәш булғанда ташлап сығып китте... Психолог атайым менән әсәйем араһындағы мөнәсәбәт тураһында һораша башланы. Уның бында ни ҡатнашы бар һуң тип ғәжәпләнеп, яйлап иҫкә төшөрә башланым. Атайым бергә йәшәгән ваҡытты аҙ-маҙ иҫләйем мин. Ул аҙ һүҙле, йомшаҡ күңелле һымаҡ хәтерҙә ҡалған. Әсәйемдең уны гел ишек төбөндәге диванға айырым һалыуын, ашағанда һәр ваҡыт "шапылдама!" тип иҫкәртеүен, килеп инһә, "бысраҡ кейемдәрең менән үтмә!" тип ҡысҡырыуын яйлап хәтергә төшөрөргә мәжбүр итте белгес. Тимәк, әсәйең атайыңды яратмаған, уны ғаиләлә ҡалдырырға үҙе теләмәгән тигән һығымта яһаны ул.
Мин ярһып киреһен иҫбатларға тырыштым, һуң атайым ташлап киткән бит! Уны шул тиклем ныҡ һағына торғайным тәүҙә, ҡасан ҡайта тип көн дә мыжый торғас, әсәй, уға һин дә, мин дә кәрәк түгел, ана теге арғы яҡ Мөршиҙәне яҡын күреп, шунда йәшәргә китте, хәҙер уның балаларына атай, тип киҫә генә яуап биргәндән һуң, башҡаса ул турала ауыҙымды ла асманым. Атайыма хыянаты өсөн ныҡ рәнйенем, урамда осрағанында һөйләшергә килһә, ҡырт боролоп ҡаса инем, аҙаҡ ҙурая килә бөтөнләй уға ҡарата күңелем ҡатты, хатта күрә алмаҫ дәрәжәгә еттем. Өләсәйем һөйләүенсә, әсәйем "уларға ауылда йәшәргә хут бирмәгән", ҡайҙалыр күсенеп киткәндәр. Шунан аҙаҡ бөтөнләй атайҙы күргәнем булманы. Уйламаным түгел, ул күңел төбөндә үҙен һәр саҡ һиҙҙереп һыҙлап торған яра кеүек ине. Ә шулай ҙа һорашыусылар булһа, нәфрәт менән "Минең атайым юҡ!" тип яуаплар булдым.
Бер нисә көн йөрөгәндән һуң ошоларҙы "һығып" алды минән психолог һәм көтөлмәгәнсә һығымта яһаны: "Атайыңа булған үпкә, нәфрәт, рәнйеү һине бәйләп тота, шул сәбәп ир затынан биҙҙерә, ҡурҡыта ла. Әгәр ҙә атайыңды асыҡтан-асыҡ ғәфү итмәһәң, ул көсәйеп, күңел ауырыуына әүерелергә мөмкин". Әсәйемә, берҙән-бер балаһына хыянат иткән кешене нисек ярлыҡарға була һуң, тип эстән ярһыуым, күрәһең, йөҙөмә бәреп сыҡҡандыр: "Хәтерләүеңсә, әсәйең атайыңа түҙеп торғоһоҙ шарттар тыуҙырған, бындай мөнәсәбәткә риза булмай ул сығып киткән. Сығып китеүе һине яратмауҙан түгел, ә үҙен ихтирам итеүҙән. Һине лә күрергә килгән, үҙең осрашыуҙан ҡасҡанһың, ярҙамдан өҙмәгән тип тә һөйләнең, тимәк, ул бер ҙә насар кеше түгел, тик әсәйең менән уртаҡ тел тапмаған ғына. Һиңә уны табырға, һөйләшергә, үпкәләреңде белдерергә, үҙен дә тыңларға, аҙаҡ ғәфү итергә кәрәк, шунһыҙ тынғы тапмаҫһың", тип тә өҫтәне күңел сире табибы.
