ПИТБАЙКТА БӘЛИҒ БУЛМАҒАНДАР: СПОРТМЫ, ӘЛЛӘ ҮЛЕМГӘ КИЛТЕРЕҮСЕ УЙЫНМЫ?

Яҙ етеп көндәр йылыныу менән Стәрлетамаҡ ҡалаһы урамдары буйлап тегеләй-былай выжлаған тауыштар ишетелә, был, әлбиттә, бәлиғ булмағандарҙың питбайктарында маһайып йөрөү һөҙөмтәһе. Айырыуса төндә. Эйе, йоҡларға ҡамасаулайҙар, әммә ул ғына ла түгел, үлеп һәләк булалар бит. Ә балаларына ошо транспорт сараһына идара итергә рөхсәт биргән ата-әсәләр нисек йоҡлай ҙа, нисек йөрәге түҙә икән?

Башҡортостан Эске эштәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2026 йылдың беренсе кварталында республикала 16 йәшкә тиклемге балалар ҡатнашлығында 48 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән. Бер бала һәләк булған, 54-е йәрәхәтләнгән.

Ведомствоның 2025 йылдың туғыҙ айындағы статистикаһы хәүефле тенденцияны теркәй. Питбайктар менән аварияларҙа 23 үҫмер һәләк була 2024 йыл менән сағыштырғанда был һан күберәк, һәм сағыштырғанда үлемдәр 20 була.

Мәҫәлән, күптән түгел Стәрлетамаҡтан өс үҫмер төнгө сәфәр ваҡытында Заливной ауылы эргәһендә питбайктарҙа һаҙлыҡҡа бата. Ямғырҙарҙан һуң тупраҡ йомшара, һәм мотоциклдар батҡаҡҡа эләгә. Ҡараңғылыҡ хәлде ҡатмарлаштыра, ә питбайктарҙың береһенең двигателе ватыла. Үҙаллы ҡотолоу мөмкинлеге булмағас, үҫмерҙәр 112 һандары буйынса ҡотҡарыусыларға шылтырата.

Эҙләүгә ҡотҡарыусылар, полицейскийҙар һәм үҫмерҙәрҙең туғандары юллана. Районда мобиль сигнал шәптән булмай. Шуға ҡарамаҫтан, өсөһөн дә табалар һәм иртәнгә тиклем алып сығалар. Уларҙың береһе лә зыян күрмәгән.

Күпселек осраҡта балалар махсус кейемһеҙ һәм мотошлемһыҙ мототранспорт менән идара итә. Руль артына ултырып, бер ниндәй ҙә белеме һәм күнекмәләре булмағанлыҡтан, бөтә хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен боҙоп, бәлиғ булмаған водителдәр үҙҙәре менән шундай уҡ бәлиғ булмағандарҙы ала.

Кем балаларға ҡала буйлап йөрөү өсөн түгел, ә спорт менән шөғөлләнеү өсөн тәғәйенләнгән ҡатмарлы һәм хәүефле техниканы идара итеүҙе ышанып тапшыра? Бәлиғ булмағандарҙың ғәмәлдәре өсөн кем яуаплы?

Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 38-се статьяһы 2-се өлөшөнә ярашлы, балаларҙы ҡарау, уларҙы тәрбиәләү ата-әсәләрҙең тиң хоҡуғы һәм бурысы.

Рәсәй Федерацияһы Ғаилә кодексының 63-сө статьяһына ярашлы, ата-әсәләр балаларын тәрбиәләү өсөн яуаплы. Улар балаларының һаулығы, физик, психик, рухи һәм әхлаҡи үҫеше тураһында хәстәрлек күрергә бурыслы.

Рәсәй Федерацияһы Граждандар кодексының 21-се статьяһына ярашлы, граждандарҙың эшкә һәләтлелеге бәлиғ булыу менән, йәғни ун һигеҙ йәшкә еткәс, тулы күләмдә барлыҡҡа килә.

Йәғни, бала 18 йәшкә еткәнсе, уның бөтә ҡылыҡтары өсөн ата-әсәһе яуаплы.

Әммә проблема шунда: ата-әсәләр үҙҙәре, балалары өсөн питбайктар һәм мопедтар һатып алып, уларҙы законһыҙ эштәргә этәрә! Ата-әсәләр балаларына беҙҙең төбәк юлдарында йөрөргә рөхсәт итә, уларҙы үлемгә дусар итә!

2024 йылдың 12 майында Силәбе өлкәһендә бер ғаиләһенең тормошон “до” һәм “после” тигән ваҡиға була. 10 йәшлек малай квадроциклдан ҡолап һәләк була. Атаһы ярҙамға килгәндә, ул тере булһа ла, дауаханаға алып барыу юлында малай вафат була.

2024 йылдың 2 июлендә Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһында яңы фажиғә теркәлә. 2009 йылда тыуған бәлиғ булмаған малай, Мотолэнд мотоциклы (спорт инвентары) менән идара итеп, ҡаршылыҡҡа бәрелә һәм артабан түңкәрелә. Юл-транспорт ваҡиғаһы һөҙөмтәһендә малай ваҡиға урынында йән бирә.

Әле нисә бала дауаханала ята? Улар алған йәрәхәттәрҙән һуң тулыһынса аҡлана аламы?

Шуныһы билдәләргә мөмкин, 2026 йылдың апрелендә Новосибирскиҙан Дәүләт Думаһы депутаты Александр Аксененко премьер-министрға хат ебәрә. Ул питбайктарҙы мотоциклдарға тиңләргә тәҡдим итә: хужаларҙы техниканы теркәргә һәм 18 йәштән кесерәк булғандарға уны идара итеүҙе тыйырға мәжбүр итергә. Бик дөрөҫ ҡарар тип иҫәпләйбеҙ, был закон оҙаҡҡа һуҙылмай ҡаралһын һәм ҡабул ителһен ине, сөнки балаларыбыҙ ғүмеренән дә ҡәҙерлерәк нимә юҡ!

Хөрмәтле Стәрлетамаҡ халҡы! Һеҙҙе Дәүләт автоинспекцияһы иҫкәртә!

Әгәр 16-18 йәшлек үҫмер транспорт сараһы менән идара итһә, уға ҡарата Рәсәй Федерацияһы Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексының 12.7-се статьяһы 3-сө өлөшө буйынса протокол тултырыласаҡ. Транспорт сараһында идара итергә хоҡуғы булмаған балаларға руль артына ултырырға рөхсәт биргән ата-әсәләргә 30 мең һум күләмендә штраф һалынасаҡ. Ҡайһы бер осраҡтарҙа уларға енәйәт яуаплылығы янай. Мәҫәлән, баланы транспорт сараһы менән идара итеүгә рөхсәт иткән ата-әсәләргә ҡарата Рәсәй Федерацияһының Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодексының 5.35-се статьяһында ҡаралған административ хоҡуҡ боҙоу тураһында эш ҡуҙғатыласаҡ (ата-әсәләрҙең йәки бәлиғ булмағандарҙы ҡарау һәм тәрбиәләү буйынса законлы вәкилдәрҙең бурыстарын үтәмәүе).

Бынан тыш, бала һәм уның ата-әсәһе бәлиғ булмағандар эштәре буйынса бүлектә иҫкәртеү иҫәбенә ҡуйыла ала, һәм был балаларҙың киләсәгенә йоғонто яһай. Мәҫәлән, әгәр бала артабан дәүләт хеҙмәтенә инергә теләһә, әммә ул административ яуаплылыҡҡа тарттырылһа һәм полицияла профилактик иҫәптә торһа, ул үҙ теләген тормошҡа ашыра алмаясаҡ.

Хөрмәтле ата-әсәләр! Иҫегеҙҙә тотоғоҙ, һеҙ үҙегеҙҙең балаларығыҙ өсөн тулыһынса яуаплы! Балаларығыҙға мототранспорт менән идара итергә рөхсәт бирмәгеҙ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, питбайктар – ябыҡ майҙансыҡтарҙа ғына ҡулланырға мөмкин булған спорт ҡорамалдары, шул уҡ ваҡытта эргәлә инструктор, шулай уҡ квалификациялы табип булырға тейеш. Өҫтәүенә, бындай транспорттың тәгәрмәстәре асфальт япма буйынса түгел, ә грунт трассалары буйлап йөрөү өсөн тәғәйенләнгәнлегенә иғтибар итәбеҙ.

Дөйөм ҡулланылыштағы юлдарҙа мототранспорт менән автомәктәптә тейешле белем алғандан һәм Дәүләт автоинспекцияһында имтихан тапшырғандан һуң ғына идара итергә мөмкин. Был 16 йәше тулған бәлиғ булмағандарға ҡағыла. Әммә мотоциклда хәрәкәт иткәндә мотошлем ҡулланыу мотлаҡ, шулай уҡ махсус һаҡланыу экипировкаһын ҡулланыу кәңәш ителә.

Балаларығыҙҙың именлеген ҡайғыртығыҙ! Уларҙың ғүмерен һәм һаулығын һаҡлағыҙ! Был туранан-тура ата-әсәләр бурысы!

Әлфиә МАНСУРОВА.

Фото - яһалма интеллект.